Ratusz – najstarsze wzmianki o odrębnej siedzibie władz miejskich pochodzą z roku 1426. Obecny ratusz jest trzecim w dziejach Kalisza gmachem magistratu. Wzniesiony na planie kwadratu z wewnętrznym dziedzińcem, powstał w latach 1920-25 i nawiązuje do tradycji renesansowego ratusza z wysoką wieżą. W pomieszczeniach wieży znajduje się ekspozycja przedstawiająca dzieje Kalisza, a z tarasu widokowego wieży roztacza się piękna panorama miasta.




Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego Tradycje teatralne miasta związane są z „ojcem sceny narodowej” Wojciechem Bogusławskim, który w 1800 roku przybył do Kalisza ze swym zespołem. Obecny budynek teatru malowniczo położony nad Prosną, na skraju zabytkowego parku, to neoklasycystyczny gmach z lat 1919-1936, wzniesiony wg projektu Czesława Przybylskiego. Ten przybytek Melpomeny jest czwartą w dziejach miasta siedzibą teatru Od 1961 r. odbywają się tu Kaliskie Spotkania Teatralne.

Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – Sanktuarium Św. Józefa. Jako późnogotycka świątynia powstała w roku 1353 z fundacji arcybiskupa gnieźnieńskiego Jarosława Bogorii Skotnickiego. Od 1359r. kolegiata. Po zniszczeniach z II poł. XVIII w., odbudowana w 1790 roku w stylu późnobarokowym, z wieżą w fasadzie. W prawej nawie świątyni znajduje się kaplica z cudownym obrazem Świętej Rodziny, ofiarowanym ok. 1670 jako wotum dziękczynne dla św. Józefa. W 1796r. wizerunek patrona rodziny otrzymał korony papieskie. Kaliskie Sanktuarium św. Józefa jest najstarszym na świecie ośrodkiem kultu tego świętego. Znajdują się tu cenne zabytki sztuki sakralnej, a podziemna kaplica upamiętnia martyrologię duchowieństwa polskiego w Dachau. W 1978 r. papież Paweł VI ustanowił kościół Bazyliką Mniejszą. 4 czerwca 1997 r. modlił się tutaj Jan Paweł II.

Park Miejski – założony w dolinie Prosny w 1798 roku, należy do najstarszych parków miejskich w Polsce. Ukształtowany w stylu angielskim, zajmuje powierzchnię około 25 ha. Spotkać tu można ponad 164 gatunki i odmiany drzew i krzewów (klony, olsze, dęby, lipy , miłorzęby chińskie, tulipanowce magnolie), w tym 28 pomników przyrody. W południowej części parku znajduje się posąg ogrodniczki zwanej „Florą” - (oryginał rzeźby zdobi dziedziniec ratusza), zegar słoneczny oraz staw z wysepką tzw. „Kogutek”.






Katedra Św. Mikołaja – jeden z najstarszych kościołów miasta, wzniesiony po 1253 r. z fundacji księcia kaliskiego Bolesława Pobożnego, wielokrotnie przebudowywany. W prezbiterium zachowało się gotyckie sklepienie gwiaździste. Barokowy ołtarz główny z 1662 r. zdobił obraz z pracowni Piotra P. Rubensa „Zdjęcie z krzyża”, który w 1973 r. spłonął w niewyjaśnionych okolicznościach. Obecnie w jego miejscu znajduje się kopia. Kaplicę Matki Boskiej Pocieszenia (zwaną też Polską lub „Pod Orłami”) zdobią witraże i polichromia autorstwa Włodzimierza Tetmajera (1909 r.). W 1992 r. kościół podniesiono do godności katedry.




Most Kamienny lub Aleksandryjski – zbudowany na Prośnie w l.1824-25 za panowania cara Aleksandra I. Konstrukcja budowli wspiera się na 104 dębowych palach wbitych w dno rzeki. W żeliwną balustradę wmontowane zostały 2 kamienne bloki – na jednym wykuto herb Kalisza, na drugim zaś łacińską inskrypcją upamiętniającą okoliczności powstania mostu.


Pojezuicki Kościół Św. Stanisława i Wojciecha (ob. Garnizonowy) – wczesnobarokowy wzniesiony w l. 1587 -1595 z fundacji arcybiskupa Stanisława Karnkowskiego dla kaliskiego Kolegium Jezuitów. Pierwszy raz w Polsce zastosowano tu zamknięcie osi ulicy fasadą kościoła. Wnętrze trójnawowe z emporami. Do najcenniejszych zabytków świątyni należy epitafium fundatora z 1611r. , a także barokowy ołtarz z rzeźbami Św. Stanisława i Wojciecha i obrazem „Wniebowstąpienia” (autorstwa A. Bertelmanna z 1887 r.).

Kościół i Klasztor Pobernardyński (ob. OO. Jezuitów) – Późnorenesansowy murowany kościół stanął w latach 1594-1607, zaś budowę klasztoru ukończono w 1622 r. Świątynia pw. Nawiedzenia NMP jest jednonawowa o sklepieniu kolebkowym z lunetami. Ściany i sklepienie zdobi iluzjonistyczna polichromia z lat 1764-1765, wykonana przez bernardyna ks. Walentego Żebrowskiego, jedna z największych polichromii surrealistycznych w Europie. Jednolite wyposażenie kościoła pochodzi z połowy XVIII wieku. W 1919r. zespół objęli Księża Jezuici.

Baszta „Dorotka“ – na tyłach Bazyliki Wniebowzięcia NMP (Sanktuarium św. Józefa) zachowała się jedyna półokrągła, ceglana baszta, wchodząca w skład średniowiecznych fortyfikacji miejskich. Powstała po XIV wieku i służyła jako „Carceres” czyli Więzienna. Od XIX w. zwana „Dorotką”. Krąży na jej temat wiele legend. Jedna z nich mówi, że w baszcie więzione były miejskie ladacznice nazywane Dorotkami.







Kościół i Klasztor OO. Franciszkanów – kościół zakonny pw. św. Stanisława wzniesiony ok. 1257 r. z fundacji księcia Bolesława Pobożnego i jego żony Jolanty. Na uwagę zasługują późnorenesansowe stiuki na sklepieniach naw w tzw. stylu kalisko-lubelskim oraz późnobarokowy ołtarz główny i ambona w kształcie łodzi piotrowej z 1862 r. Budynki klasztorne z lat 1640-1680.








Pomnik Książki – na wysokości ul. Babina 11, na Plantach znajduje się jedyny w swoim rodzaju pomnik. Upamiętnia on zniszczenie tysięcy książek z polskich i żydowskich bibliotek, których hitlerowcy w 1942 r. użyli wraz gruzem i ziemią do zasypania płynącej tu odnogi Prosny.



Rezerwat Archeologiczny Zamku Kazimierzowskiego – kaliski zamek wznoszony był etapami, a zakończenie jego budowy przypadło na panowanie Kazimierza Wielkiego (1333-1370). Zlokalizowany w północnej części miasta lokacyjnego, nieopodal Bramy Toruńskiej, miał kształt czworoboku opartego o mury miejskie i mógł liczyć do 45 pomieszczeń. Pożar w 1537r. poczynił znaczne szkody na zamku, a największa w dziejach Kalisza pożoga w 1792 r. obróciła go w całkowitą ruinę. Fragment fundamentów zamku odsłonięty w latach 80-tych XX w., podczas badań wykopaliskowych tworzy Rezerwat Archeologiczny.

Dawny Pałac Gubernatorski – budynki kolegium pojezuickiego z końca XVI w., gruntownie przebudowane w stylu klasycystycznym w latach 1824-25. Monumentalny budynek na planie litery E z czterokolumnowym portykiem korynckim, obecnie jest siedzibą Starostwa Powiatowego.

Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej – dzieje muzealnictwa w Kaliszu sięgają 100 lat i należą do najstarszych w Polsce. MOZK gromadzi zbiory z archeologii, etnografii, historii i numizmatyki oraz historii sztuki. Muzeum posiada cztery Oddziały: Centrum Rysunku i Grafiki im. T. Kulisiewicza, Rezerwat Archeologiczny na Zawodziu, Oddział Literacki Dworek Marii Dąbrowskiej w Russowie, Zespół Pałacowo-Parkowy w Lewkowie.

Rogatka Wrocławska – dawny budynek celny. Klasycystyczna budowla z pocz. XIX w. zachwyca pięknym czterokolumnowym doryckim portykiem. Obecnie znajduje się tu stylowa kawiarenka.






Zespół klasztorny poreformacki z kościołem Św. Józefa i Piotra z Alkantary (ob. Św. Rodziny) – barokowa świątynia stanęła w latach 1665-1673. Od wschodu w l.1728-31 dobudowano wotywną Kaplicę Żołnierską. Wnętrze jednonawowe, z jednolitym rokokowym wystrojem. W ołtarzu głównym obraz św. Rodziny.

Dawny Trybunał – monumentalny klasycystyczny gmach wzniesiony w latach 1820-1824.z czterokolumnowym portykiem. Tympanom zdobi łacińska sentencja „Suum Quique” – tj. „Każdemu co mu się należy”. Obecnie siedziba sądów.


Rezerwat Archeologiczny na Zawodziu – w okresie IX/X-XIII w. był tu zlokalizowany wczesnośredniowieczny gród, kolebka Kalisza Za czasów księcia Mieszka III Starego przeżywał okres rozkwitu, wówczas z fundacji książęcej wzniesiono romańską kolegiatę św. Pawła. W 1233r. książę śląski Henryk Brodaty zniszczył gród, a centrum osadnicze przeniósł na północ od Zawodzia, na teren Nowego Miasta, gdzie po 1257 r. za panowania księcia Bolesława Pobożnego, rozwinęło się miasto lokacyjne. Odkrycia archeologiczne na Starym Mieście stanowią jeden z najważniejszych elementów dziedzictwa Kalisza. Na terenie grodziska odkryto fundamenty kolegiaty, gdzie pochowano Mieszka III Starego. Stąd też pochodzą bogate znaleziska min. monety, naczynia ceramiczne, ozdoby, kościane i metalowe narzędzia. W 2007 roku prowadzone były prace przy rekonstrukcji grodu. Odtworzono przyziemie kolegiaty św. Pawła, chaty reprezentujące typy średniowiecznej zabudowy drewnianej, pomost, bramę wejściową, replikę wieży obronnej z XIII wieku, palisadę oraz kurhan. Obok rezerwatu oglądać można jedyny w mieście drewniany kościół p.w. Św. Wojciecha zbudowany w 1798 roku.

Tekst: Anna Woźniak